Autor: Krzysztof Maciej Kowalski PN 4/2005

Medal upamiętniający 400 rocznicę urodzin Marcina Lutra

Dzięki uprzejmości okazanej przez pana Eugeniusza Gawrysia, w zbiorach autora znalazł się niewielki medal upamiętniający 400 rocznicę urodzin Marcina Lutra. Ten mosiężny artefakt (o średnicy 22 mm) zachował się w dobrym stanie.

Autor: Jarosław Dutkowski PN 4/2004

Wiele miast wieku XVI i XVII znalazło się w oblężeniu. Umocnienia budowane wokół miast początkowo przeciwko lokalnym rabusiom, czy dla ochronienia się przed niekontrolowanym napływem ludności, bardzo szybko stały się liczącym elementem obronnym. Umocnienia miast były stale rozbudowywane i doskonalone zależnie od roli i pozycji, jaką same zajmowały. Pod względem prawnym, jak i obronnym miasta można podzielić na królewskie i prywatne. Większość miast powstało jako osiedla rzemieślnicze wokół zamku lokalnego feudała. Centralnym punktem umocnień był zamek i przedzamcze, które później łączono z murami miasta. Niektóre z miast w toku przemian gospodarczych, wojennych i samorządowych zyskały mniej lub bardziej autonomiczny charakter. Często miasta podległe bezpośrednio władzy królewskiej, a nie będące stołecznymi zyskiwały dużą autonomię, porównywalną z samodzielnością księstw. Inne zależne były od siły lokalnych władców czy feudałów. Bardzo szybko władcy zdali sobie sprawę, że sam zamek nie jest w stanie, wobec rozwoju sprzętu militarnego stanowić zaplecza obronnego. W wieku XVI zaczęto budować wokół miast silne obwałowanie, ochraniające znacznie większą przestrzeń niż samo miasto. Te nowoczesne umocnienia, bastiony, szańce stanowiły poważne wzmocnienie zaplecza militarnego różnych państw. Trzeba też zauważyć, że dobrze umocnione miasto było w stanie przez bardzo długi czas przetrwać oblężenie. Działania polowe prowadzone przy udziale głównie konnicy i lekkiej artylerii, natomiast oblężenie dobrze umocnionego miasta wymagało użycia piechoty i lepiej wyposażonych sił. Zdobycie miasta bez ciężkiej artylerii i piechoty było praktycznie niemożliwe. Często miasta z uwagi na własne interesy, poddawały się zwycięskiej armii niemal bez oblężenia. Znamy też liczne przypadki, gdy po krótkich działaniach militarnych obce armie odstępowały od prób zdobycia miasta. Były też przypadki udanego lub nie, ale stosunkowo długotrwałego oblężenia różnych miast. Zawsze jednak oblężenie lub nawet jego próba było znaczącym wydarzeniem w życiu miasta, co często znajdowało swój wyraz na medalu czy monecie. W zależności od rangi zdarzenia, czasem czasu trwania oblężenia, poszczególne Rady decydowały się na bicie własnej monety. Oczywiście rola monety bitej podczas oblężenia wynikała przede wszystkim z sytuacji ekonomicznej w trakcie jego trwania. Każdy mieszkaniec miasta starał się zabezpieczyć swoje prywatne interesy, toteż objawiało się to przede wszystkim nagłym spadkiem ilości monety w obiegu. Jednocześnie obrona kosztowała, trzeba było nająć zawodowych żołnierzy i oficerów do obrony. Koszty obrony sprawiały, że nie tylko lokalny rynek odczuwał brak pieniądza, ale trzeba było pozyskać dodatkowe środki dla opłacenia swoich obrońców. Inny był natomiast charakter okolicznościowych emisji wydawanych po zakończeniu oblężenia. W tym wypadku liczył się prestiż miasta, propagandowa wymowa jego obrony.

Autor: Paweł Bohdanowicz PN 3/2004

Jeszcze o odwróconym Franklinie (Nie tylko AB 30 ..... E)

Autor: Krzysztof Maciej Kowalski PN 1/2006

Inauguracja "Kolei Ludwika Bawarskiego" w ikonografii dwóch norymberskich artefaktów kalkulologicznych

Prześwietna Norymberga, tak ważna w kulturze średniowiecznej i nowożytnej Europy, odgrywała także w dziejach dziewiętnastowiecznych Niemiec rolę wiodącego miasta przemysłowego. Pierwsza niemiecka linia kolejowa została wybudowana pod protektoratem króla bawarskiego Ludwika I (przybrała nawet nazwę Kolei Ludwika (Ludwigsbahn)) między Norymbergą, a położonym od niej na północny zachód miasteczkiem Fürth (długość trasy 6,42 km). Została ona oficjalnie otwarta 7 grudnia 1835 r. (pierwsza próbna jazda została przeprowadzona 16 listopada tego roku). Pierwsza lokomotywa, Adler, potrzebowała na pokonanie dystansu linii zaledwie 12 minut. Warto dodać, że ciągnęła ona tender (węglarkę) i pięć wagonów osobowych. Historycy Norymbergi i Niemiec uważają otwarcie pierwszej linii kolejowej za moment niezwykle ważnego przełomu w cywilizacji niemieckiej, wprowadzającego mieszkańców miasta nad rzeką Pegnitz z historii do przyszłości właśnie z pomocą kolei.

Autor: Andrzej Musiał PN 2/2004

Praca niniejsza poświęcona jest pamięci Tadeusza Solskiego (1884 - 1966), który stworzył w okresie międzywojennym jeden z największych zbiorów polskich bonów zastępczych. Żył i tworzył ten zbiór we Lwowie.

Autor: J.D. PN 2/2001

Sesja numizmatyczna z okazji 65 rocznicy urodzin prof. Stanisława Suchodolskiego

W Gdańsku, w sali konferencyjnej Muzeum Morskiego prof. Stanisław Suchodolski obchodził swoje 65 urodziny. Z tej okazji Gdański oddział Polskiego Towarzystwa Numizmatycznego przygotował specjalną sesję naukową. Aleksandra Szymańska prezes Gdańskiego Oddziału PTN zaprosiła przyjaciół, studentów i numizmatyków na to okolicznościowe spotkanie naukowe. Po krótkim przedstawieniu sylwetki profesora oraz jego dorobku naukowego Aleksandra Szymańska oddała głos jubilatowi. Profesor Stanisław Suchodolski stał się łącznikiem między wieloma klasycznymi przedstawicielami dawnej szkoły numizmatycznej, takimi jak: prof. Marian Gumowski, Zygmunt Zakrzeski, Rodolf Mękicki, inż. Marian Terlecki, czy Anatol Głupieniec, łączących nierzadko pasję kolekcjonerską z zainteresowaniami naukowymi, a nową szkołą numizmatyczną, której prekursorem stał się właśnie Stanisław Suchodolski.

Autor: Jarosław Dutkowski PN 4/2004

Jednym z pierwszych obleganych miast, które zostało zmuszone do bicia monety było Jülich. W 1609 roku umarł sprzyjający cesarzowi książę Jan Wilhelm, administrujący kompleksem księstw nadreńskich, Jülich, Kleve, Berg, Mark i Ravensberg. Jako spadkobiercy wystąpili Jan Zygmunt Elektor Brandenburski i Wolfgang Wilhelm książę Pfalz-Neumburg. Pomimo początkowego porozumienia, doszło do sporów. Po lokalnej wojnie doszło do ich podziału w 1614 roku, książę neumburski przeszedł na katolicyzm zatrzymując Jülich i Berg, a Jan Zygmunt, który przeszedł na kalwinizm zatrzymał Kleve, Mark i Ravensberg. Nim do tego doszło, w 1610 roku została oblężona katolicka stolica terytorium Jülich. Potrzeba pieniądza była w czasie jego oblężenia tak znaczna, że skonfiskowano całe dostępne w mieście srebro. Liczne wyroby srebrne, misy, kubki, talerze, a nawet sztućce pocięto na kawałki, nawet nie próbując ich przetopić. Znaki mennicze odciśnięto na takich odciętych fragmentach talerzy, kubków, a nawet sztućców.

Autor: Grzegorz Skąpski PN 3/2003

Unikalna 10 dukatówka Leopolda I z 1670 roku z mennicy wrocławskiej!

Monety 10 dukatowe to duża rzadkość. Na aukcjach numizmatycznych osiągają zazwyczaj bardzo wysokie ceny. Przykładem tego może być moneta 10 dukatowa z 1657 r. Ferdynanda III, za którą na aukcji 80 Leu Numizmatik w maju 2001 r. zapłacono 75.000 franków szwajcarskich, tj. ponad 25.000 $. Tak horrendalne ceny dobrze ilustrują dużą rzadkość tych monet. Tym bardziej pojawienie się na rynku nowych, nieznanych roczników tych monet, wzbudzić musi zatem spore zainteresowanie.

Autor: Jarosław Dutkowski PN 1/2006

1565 Clauseburg
688.

R6                               4500                       12.500                  8000

Autor: Krzysztof Maciej Kowalski PN 4/2004

Stempel bonu rabatowo - oszczędnościowego Marcusa Böhma z Bielan Wrocławskich

Stempel bonu rabatowo - oszczędnościowego o wartości 10 marek udzielonego w sklepie Marcusa Böhma w Bielanach Wrocławskich to niewielka prostokątna płytka ze stopu srebrzystych metali o wymiarach 25,7 x 41,4 cm (grubość 2,18 mm). Sporządzony na stemplu negatywowy napis jest następujący:

Autor: Jarosław Dudkowski PN 1/2007

W emblematyce protestanckiej, szczególnie tworzone i kopiowane przez artystów związanych z miastem i kulturą miejską jest budowanie takich skojarzeń, które obok elementów miłości, mają wymowę społeczno-dydaktyczną. Poszukiwanie tematów ślubnych, jak już wspomniano zmuszało ówczesnych artystów do sięgania po tematykę antyczną, wykorzystywania postaci z mitologii i nadawania im cech chrześcijańskich. Symbolikę przedstawień łączono często tak, aby współgrały z psalmami w Biblii. Katechizm Lutra nadawał zaślubinom specjalną rolę w życiu społeczności. To sprawiało, że z jednej strony miała to być skromna religijna uroczystość, jednak jako lokalne wydarzenie miało znaczący wymiar społeczny. To sprawiało, że środowisko mieszczańskie, mimo wyznawanej skromności w tym wypadku raczej odwoływało się do ceremoniału dworskiej przesady. Ślub był zbyt ważny, aby mógł być tylko skromną rodzinną uroczystością, stąd śluby mieszczan gdańskich trwały nierzadko po kilka dni. Wywoływało to oczywiście zgorszenie u luterańskich teologów, stąd liczne próby ograniczania i ustawowego zapisania tego, co, kiedy, i komu przystoi. Ślub w życiu miasta spełniał rolę społeczną, interesował całą społeczność, stanowił też gwarancję, że wytworzony przez pokolenia dorobek nie zostanie zmarnowany, że dzięki małżeństwu będzie kontynuowany i pomnożony. Twórcy zajmujący się tworzeniem specjalnych artystycznych utworów literackich, artystycznych czy medalierskich, stale poszukiwali nowych tematów, które dałoby się powiązać z nowożeńcami i samą ceremonią zaślubin. Niektóre z form artystycznego przekazu ocierały się o frywolność, nawiązywały do miłosnych uniesień, czyniły z antycznego bożka Amora, niemal anielskiego posłańca, który sprawia, że miłość rozkwita.

Autor: J. D. PN 3/2006

W katalogu 'Korpus Nummorum Civitatis Elbingensis' J. Dutkowskiego A. Suchanka opublikowano 11 odmian dwugroszy elbląskich. Charakteryzują się one drobnymi różnicami w końcówce napisu i interpunkcji. Generalnie można je podzielić na trzy grupy z uwagi na kształt tarczy: pierwsza tarcza hiszpańska, druga grupa tarcza prosta i trzecia z mocno zwężoną szyjką tarczy i jej mocno wywiniętym zakończeniem. Dla tego typu katalog rejestruje dwie odmiany napisowe z końcówką napisu M. D. R. PR (CNCE. 270) lub M. D. L. R. PRV (CNCE. 271), nowa odmiana posiada drobny błąd w napisie rewersu.

Autor: Tomasz Jaźwiński PN 2/2006

Jest faktem powszechnie znanym, że pierwszym polskim pieniądzem papierowym są Bilety Skarbowe z czasów Insurekcji Kościuszkowskiej. Wiadomo również, że najczęściej spotykanym z tych biletów jest czterozłotówka, datowana na 4 września 1794. Wygląda więc na to, że powinna też być spośród banknotów Insurekcji najlepiej poznanym. Okazuje się jednak, że niekoniecznie. I że nawet po 211 latach od emisji można tu znaleźć coś nowego.

Autor: Elżbieta Korczyńska PN 4/2001

Władysław IV (1633-1648)

5-dukatowa

Toruń 1645; 17,46g, 40,4mm; złoto

Autor: Krzysztof Maciej Kowalski PN 4/2006

Medalion upamiętniający w 1925 roku 50-lecie ukończenia słynnego pomnika Arminiusza

W sierpniu 2006 r. na peryferiach Gdańska został odkryty niewielki i niezbyt dobrze zachowany, ale interesujący medalion upamiętniający pięćdziesięciolecie ukończenia monumentalnego pomnika księcia Cherusków Arminiusza (Hermannsdenkmal) w 1925 r. Drobny artefakt medalierski (o średnicy 26,3 mm) z zachowaną okrągłą zawieszką wykonano z posrebrzanej miedzi.

Autor: Bronisław Wątroba PN 4/2001

Mieszkańcy Zabrza z pieniądzem zastępczym w postaci bonów mieli okazję zetknąć się już w pierwszym miesiącu wojny, czyli w sierpniu 1914 roku. Nie był to jednak tak naprawdę pieniądz miejski, bo przecież w ówczesnym powiecie zabrzańskim w sensie formalnym istniały tylko gminy wiejskie. Samo Zabrze, gdzie mieściła się siedziba powiatu, zwane było też żartobliwie największą wioską Europy, co chyba zgodne było ze stanem faktycznym.

Autor: Jan Mączka Adam Suchanek Jarosław Dutkowski PN 3/2000

W 1990 roku krakowski numizmatyk Andrzej Żychowski rozpoczął wraz ze wspólnikami działalność w zakresie złotnictwa, jubilerstwa i numizmatyki w ramach firmy "Antikom" przy Rynku Kleparskim 7.

Autor: Jarosław Dutkowski PN 2/1994

Stale wzrasta zainteresowanie kolekcjonerów mennictwem rzymskim. Same monety liczące od półtora tysiąca do prawie dwu tysięcy lat, zasługują na uwagę. Równie interesujące jest kolekcjonowanie ich, można zbierać je według panowań i portretów cesarzy, lub zbierać monety cesarzowych (żon, matek), tworzyć zbiory tematyczne: z wyobrażeniami bóstw mitologicznych, zwierząt, budowli, militariów, itp.

Autor: J.D. PN 3/1994

W pracy "Mennica Gdańska", Marian Gumowski wyróżnia 3 odmiany szelągów z literą D. , należące do Hermana Gansa (1413 -1414) Aw. Tarcza wielkiego mistrza, Rw. Tarcza zakonna z literą D, nad tarczą, w otoku napisy gotyckie.